ความสุข ความทุกข์ และความรัก
(๓)

ท่านเคยได้ครุ่นคิดให้ถ่องแท้ชัดเจนหรือเปล่า
ถึงความหมายของคำกล่าวที่ว่า
'ที่ใดมีความรัก ที่นั่นก็มีทุกข์'
หากท่านยังไม่เคยได้คิดอย่างจริงจัง
ก็น่าจะพิจารณาให้ชัดเจนเสียสักครั้ง
ในเบื้องต้นควรกำหนดให้แน่ชัด
ถึงความหมายของคำว่าความรัก
เพราะอาจตีความได้หลายแง่มุม
เช่นความรักอันปรารถนาครอบครอง
ต้องการเป็นเจ้าของ
หวงแหนไว้เฉพาะตน
หรืออีกอย่าง ความรักปรารถนาดี
มุ่งที่จะให้ผู้ที่ตนรักมีความสุข
คิดถึงตนเองน้อยกว่าเขา
รักทั้งสองลักษณะนี้ต่างกัน
ชนิดแรกนั้นมุ่งเข้าหาตัว
ถือเอาตนเป็นใหญ่
ชนิดที่สองมุ่งออกจากตน
แต่ลักษณะร่วมก็คือ
เป็นความสัมพันธ์ต่อผู้อื่น
ในรูปแบบและมุ่งผลที่ตนคิดว่ามีคุณค่า
ความสัมพันธ์อันย่อมแปรไปตามธรรมดาโลก
เป็นสาเหตุของความทุกข์จากความรัก
เพราะความยึดมั่นผูกพันถูกทำลาย 

ความรักอันมุ่งเข้าหาตน
แสวงหาสุขเพื่อตนเป็นสำคัญ
โดยอาศัยความสัมพันธ์กับผู้อื่น
ย่อมขึ้นต่อเงื่อนไขอันตนเองควบคุมไม่ได้
จึงเสี่ยงต่อความผิดหวัง
การมีความรักเช่นนี้
เป็นการเชื้อเชิญความทุกข์
ส่วนความปรารถนาดี
พร้อมที่จะสละความสุขส่วนตนเพื่อผู้อื่น
มีเงื่อนไขสำคัญอยู่ในจิตใจของตน
คือน้ำใจดีงาม ไม่ดิ้นรนมุ่งตนเป็นใหญ่
ดังนั้น แม้เมื่อความรักเป็นไปฝ่ายเดียว
ไม่ถูกรับรู้คุณค่าตามสมควร
ใจก็ย่อมพร้อมที่จะรับสภาพ
ไม่ดิ้นรนเดือดร้อน
สามารถหยั่งคิดและใคร่ครวญ
ว่าตราบใดยังเป็นปุถุชนอยู่ในโลก
ยังต้องรัก ผูกพันและมีความหวัง
ก็ยังจะพบความสุขเมื่อความสัมพันธ์นั้นดีงาม
และจะยังมีทุกข์หากไม่เป็นไปตามปรารถนา
ย่อมสามารถทำใจให้พร้อม
ที่จะรับทั้งทุกข์และสุข
รู้จักเรียนรู้จากทั้งความรัก และสุขทุกข์
อันเป็นวิถีของชีวิตในโลกนี้