ศึกษาเพื่อรู้จริง
(๓)

การศึกษามุ่งหาประสบการณ์
เพื่อเข้าใจหลักการในธรรมชาติ
อันจะนำมาใช้ได้ในชีวิต
สิ่งที่จะต้องเรียนรู้มีหลากหลาย
แต่จะไม่เป็นเพียงข้อรู้ที่สับสนปนเปไร้ระเบียบ
จำจะต้องจัดจำแนกเข้าหมวดหมู่
โดยสติปัญญาของผู้ศึกษา
ตามกระบวนการเรียนรู้ที่ถูกทาง
ขณะเริ่มเรียนรู้รับรู้เรื่องใด
พึงนำข้อใหม่มาพินิจ
พิจารณาเปรียบเทียบ
ความคล้ายคลึงหรือแตกต่าง
กับข้อรู้ ความรู้ที่มีอยู่เดิม
อันได้จากประสบการณ์ในอดีต
โดยวิธีการเช่นนี้
ความรู้ใหม่นั้นจะถูกจัดจำแนก
เข้าหมวดหมู่ที่ถูกต้อง
ในระบบความรู้ของผู้เรียน
และหยั่งรากลงไว้อย่างมั่นคง
ในความทรงจำของผู้นั้นด้วย
สรรพสิ่งในโลกสัมพันธ์กัน
ด้วยสื่อสายใยโยงอันอเนก
โดยมีระเบียบและกฏเกณฑ์
อันเป็นไปตามธรรมชาติธรรมดา

ความรู้สึกนึกคิดของมนุษย์
ก็สัมพันธ์กับสิ่งทั้งหลายเหล่านั้น
ในขณะศึกษาหาความรู้
อันเป็นกระบวนการใช้สติปัญญา
เพื่อรับรู้จดจำพิเคราะห์เทียบเคียง
จำแนกแยกแยะเพื่อเข้าใจ
กำหนดไว้ในระบบความคิดของตน
ลองพิจารณาตัวอย่างการศึกษาวิชาเคมี
สมมุติว่าเราจะเรียนรู้เรื่องธาตุเหล็ก
โดยได้เคยรับรู้และจดจำ
เรื่องไฮโดรเจน อ๊อกซิเจน และคาร์บอนมาก่อนแล้ว
เราก็นำข้อรู้เรื่องธาตุเหล็กที่ได้รับใหม่
มาเปรียบเทียบความคล้ายคลึงและแตกต่าง
กับธาตุทั้งสาม
เป็นต้นว่า เหล็กและคาร์บอนเป็นของแข็ง
ส่วนไฮโดรเจน อ๊อกซิเจนนั้นเป็นก๊าซ
ในสภาวะอุณหภูมิธรรมดา
ในแง่นี้ เหล็กกับคาร์บอนเป็นพวกเดียวกัน
อีกแง่หนึ่ง เหล็กนั้นเป็นโลหะ
ในแง่นี้เหล็กแตกต่างจากธาตุทั้งสาม
โดยการนำข้อรู้มาเทียบเคียงสัมพันธ์กันเช่นนี้
ความรู้ใหม่ก็จะประทับแน่น
ในความทรงจำของผู้เรียน