สมอพิเภก
 

ชื่อวิทยาศาสตร์ :  Terminalia bellirica   (Gaertn) Roxb.
วงศ์ :  COMBRETACEAE
ชื่อสามัญ : Beleric myrobalan . Bastard myrobalan
ชื่ออื่น ซิบะดู่ (กะเหรี่ยง-เชียงใหม่)  ลัน (เชียงราย) สมอแหน (ภาคกลาง) สะคู้ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) แหน แหนขาว แหนต้น (ภาคเหนือ)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์  ไม้ต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ ผลัดใบ สูง 15-35 เมตร ลำต้นเปลาตรง โคนต้นมักเป็นพูพอน เปลือกสีเทาอมน้ำตาลหรือเป็นสีดำๆ ด่างๆ เป็นแห่งๆ ค่อนข้างเรียบหรือแตกเป็นร่องเล็กๆ ไปตามยาวลำต้น เปลือกในสีเหลือง เรือนยอดกลมแผ่กว้างและค่อนข้างทึบ กิ่งอ่อนและยอดอ่อนมีขนประปราย ใบ เป็นชนิดใบเดี่ยว ติดเวียนกันเป็นกลุ่มตามปลายๆ กิ่ง ทรงใบรูปรีแกมรูปไข่กลับ  กว้าง 9-15 ซม. ยาว 13-19 ซม. โคนใบสอบมาสู่ก้านใบ ส่วนที่ค่อนไปทางปลายใบผายกว้าง ปลายสุดจะหยัดคอดเป็นติ่งแหลมสั้นๆ เส้นแขนงใบโค้งอ่อน  มี 6-10 คู่ เส้นใบแบบเส้นร่างแหเห็นชัดทางด้านท้องใบ เนื้อใบค่อนข้างหนา  หลังใบเขียวเข้มและมีขนสีน้ำตาลกระจายทั่วไป ท้องใบสีจางหรือสีเทามีขนนุ่มๆ คลุม แต่ทั้งสองด้านขนจะหลุดร่วงไปเมื่อใบแก่จัด ขอบใบเรียบ ก้านใบยาว 4-6 ซม. บริเวณกึ่งกลางก้านจะมีต่อมหรือตุ่มหูด หนึ่งคู่  ดอก เล็ก สีขาวอมเหลือง ออกเป็นช่อเดี่ยวๆ แบบหางกระรอก ที่ง่ามใบหรือรอยแผลใบตามกิ่ง ปลายช่อจะห้อยย้อยลง ช่อยาว 10-15 ซม. ดอกเพศผู้ส่วนใหญ่จะอยู่ตามปลายๆ ช่อ ส่วนดอกสมบูรณ์เพศจะอยู่ตามโคนช่อ กลีบฐานดอก มี 5 กลีบ โคนกลีบเชื่อมติดกันเป็นรูปถ้วยเล็กๆ ทั้งหมดมีขนทั่วไป  เกสรเพศผู้มี 10 อัน เรียงซ้อนกันอยู่สองแถว รังไข่ ค่อนข้างแป้น ภายในมีช่องเดียวและมีไข่อ่อน 2 หน่วย หลอดท่อรังไข่มีหลอดเดียว ผล กลมหรือกลมรีๆ แข็ง ผิวนอกปกคลุมด้วยขนสีน้ำตาลหนาแน่น ออกรวมกันเป็นพวงโตๆ
          ออกดอกระหว่างเดือน มีนาคม - พฤษภาคม ก่อนออกดอกจะทิ้งใบแล้วผลิใบใหม่จนเต็มต้นถึงจะเริ่มออกช่อ ผลจะแก่จัดระหว่างเดือน กันยายน - พฤศจิกายน
ประโยชน์
:  เนื้อไม้ สีเหลืองอมเทา ใช้ทำฝา หีบใส่ของ ทำเครื่องมือการเกษตร ผล ให้น้ำฝาดสำหรับฟอกหนัง ตำรายาไทยใช้ผลดิบเป็นยาระบาย ผลสมีฤทธิ์ฝาดสมาน แก้ท้องเสีย เปลือกและผลให้สีเขียวขี้ม้าใช้ย้อมผ้า